Dat acteurs voor een rol auditie moeten doen is al een oud verschijnsel. Een logisch iets ook. Je moet laten zien wat je kan en of je het beter kan dan een ander, en ook of het klikt met de andere spelers enz. Veel mensen hebben een enorme hekel aan dit auditeren maar nemen het toch noodgedwongen voor lief. Zelfs mensen die zich in veel opzichten al hebben bewezen, moeten nog steeds auditie doen. Ben je een pas beginnend artiest, dan kun je jezelf laten zien door mee te doen aan een talentenjacht. Bij de Grieken had men al dergelijke wedstrijden voor redenaars. Dat was toen een vorm van entertainment. De laatste tijd is dit fenomeen wat minder in trek want het auditeren en de talentenjacht zijn de laatste jaren ineengeschoven tot een enorm succesvolle televisieformat als Idols en de X-factor. Laat men in de programma’s in het algemeen zijn of haar vaardigheden zien, een stap verder, eigenlijk in de richting van de auditie, zijn de programma’s waar er van een geselecteerd gezelschap steeds minder mensen overblijven die in aanmerking komen voor een specifieke rol. Op zoek naar Evita en Op zoek naar Jozef zijn daar goede voorbeelden van. OK, men moet zich eerst bewijzen, wat is daar mis mee, dat was toch altijd al zo?

Het grote verschil tussen meedoen aan een talentenjacht oude stijl en meedoen aan bijvoorbeeld Idols zit hem er in dat niet de vakmensen beslissen, maar dat uiteindelijk de kijkers een belangrijke, zelfs dé belangrijkste stem in het kapittel hebben. Hebben die echt wel kijk op kwaliteit of laat men zich ook leiden door het knapste koppie, het ontroerendste verhaal, de meeste aandacht in Boulevard of de Story? Ik denk dus van wel. Gelukkig is er steeds een jury bij, tot nu toe, die ‘vakkundig’ commentaar geeft en die langs deze weg de stemmers nog wat probeert te beïnvloeden. Maar misschien moeten we dit alles niet zo ernstig nemen omdat het steeds gaat om performers die het in hun beroepsuitoefening ook van het grote publiek moeten hebben. Het is dus wel degelijk van belang of dat publiek de uitverkorene een beetje kan waarderen om wat voor redenen dan ook. De artiesten, en met hun de platenmaatschappijen en producers, moeten daarmee hun geld verdienen.

Tot zover hebben we het dus over iets wat onmiskenbaar een cultuurverschijnsel is van onze tijd maar wat je in de praktijk wat links kunt laten liggen, als je dat wilt. Maar de laatste tijd heeft men ontdekt dat er niet alleen voor de kandidaten, maar ook voor dit soort programma’s een markt is. Ze scoren! En ze brengen voor de omroep ook nog eens geld in het laatje want als er massaal gestemd wordt à een xxx geldbedrag, dan betaalt het programma zich dus weer een beetje terug. Oftewel het publiek krijgt deels een ‘sigaar uit eigen doos’ geserveerd.
Deze attractieve formule wordt steeds meer toegepast. We kunnen stemmen op het volgende topmodel, de uitvoerder van een hoofdrol, de beste zanger, de beste kok enz. enz.

In het Avro-programma Restauratie komen daar nu ook belangrijke bouwwerken bij. Voor het derde seizoen presenteert men in dat programma een aantal objecten die cultuurhistorisch van belang zijn, maar die er in verwaarloosde staat bij staan. In principe zouden al deze objecten naar mijn idee door ons allen, als gemeenschap, er weer bovenop geholpen moeten worden, maar nee, nu mag het publiek kiezen welk object de hoofdprijs, één miljoen, krijgt.

Zelf ben ik bij zo’n object betrokken en natuurlijk ben je dan blij als je mee ‘mag’ doen. Er valt immers een miljoen echt geld binnen te halen. Maar daarna moet je voor je project aan de bak om zoveel mogelijk mensen te laten stemmen. Waarom stemmen mensen dan is de vraag. Misschien omdat ze jou aardig vinden? Of ook om het leuke koppie van een vertegenwoordiger van een object of het schattige kinderkoortje dat staat te zingen? Bij de Villa Jongerius, het gebouw waar ik voor ‘strijd’, is de gemeente Utrecht gemobiliseerd maar ook Willem van Hanegem die er aandacht voor gaat vragen bij een wedstrijd van FC Utrecht met duizenden potentiële stemmers op de tribune.

Kan de Nederlandse kijker echt uitmaken wat cultuurhistorisch het meest van belang is en ook welk project er het slechtst voor staat als het gaat om het vinden van andere geldbronnen? Nee dat denk ik niet. De meeste mensen stemmen op het gebouw waarbij zich betrokken voelen of wat ze ‘mooi’ vinden.

Ik schrijf dus een dubbel verhaal want ik probeer u natuurlijk zo ver te krijgen dat u op mijn project, de Villa Jongerius in Utrecht, stemt, maar tegelijk ben ik mij er van bewust dat ook alle andere kandidaten zeker de moeite van restauratie meer dan waard zijn. Bovendien vind ik het overleveren van dit soort zaken aan de gunst van het grote publiek erg gevaarlijk. We kunnen beter aan deskundigen overlaten hoe het schaarse geld verdeeld moet worden. Overigens gaat het hier niet om subsidiegeld. Het programma zal weer deels een sigaar uit eigen doos zijn en wordt verder gefinancierd door de Avro. Het miljoen komt van de Bank en Giroloterij.

Maar kunst en cultuur vernieuwt en ontwikkelt zich alleen maar doordat een bepaalde elite voor de troepen aanloopt. Karel Appel had beslist nooit een Idols voor schilders gewonnen in de conservatieve jaren vijftig, Anton Pieck waarschijnlijk wel. Dat ‘men’ dat het mooiste vond betekent niet dat het ook de meeste waarde heeft. Als het gaat om het redden van cultuurhistorische objecten van de ondergang, moet het gaan om andere dingen dan alleen hun aantrekkelijkheid voor het grote publiek. Mijn object een ‘moderne’ villa uit 1938 staat in het televisieprogramma tegenover een kasteel dat men na restauratie in wil richten als hospice. Dat zal niet meevallen.

Wilt u weten voor welk object ik mij inzet? U kunt hier het artikel lezen dat ik dit voorjaar schreef voor Locus, het blad voor studenten en docenten van de faculteit cultuurwetenschappen van de Open Universiteit over het Jongeriuscomplex, waar de Villa Jongerius een deel van is. Op de site www.jongeriuscomplex.nl vindt u nog veel meer informatie. U kunt donderdag 23 oktober kijken naar de uitzending over dit object en haar directe concurrent. U kunt ook dan pas uw stem uitbrengen!!

Mocht u de uitzending gemist hebben dan kunt u hem alsnog bekijken via de site van Restauratie of via de site Uitzending gemist.

U kunt stemmen tot maandag 27 oktober 24.00 uur per telefoon 0909-8880 of sms VILLA naar 2332 U kunt stemmen zo vaak u wilt!

Maar neem ook eens de moeite naar alle objecten van dit programma te kijken en u zult schrikken van de slechte staat waarin een aantal hele waardevolle gebouwen verkeren. Eentje redden van de ondergang- en daarvoor is een miljoen meestal al niet afdoende- is prima, maar laten we ook zorgen dat er geld vrijgemaakt wordt om al dit soort gebouwen te behouden en laten we onze deskundigen daarbij in ere houden en hun oordeel vertrouwen.