Jan Wolkers heeft zelf zijn thematiek steeds omschreven als ‘seks, dood, hel en verrotting’. Het geeft al aan hoe vertrouwelijk hij tijdens zijn leven met de dood omging. En nu is hij zelf dood. Met een uitvaartdienst die rechtstreeks op televisie is uitgezonden. Dat hebben grote collega-schrijvers als Hermans en Van het Reve toch maar mooi niet bereikt. Tijdens die dienst werden een aantal zaken nog eens duidelijk gemaakt voor iedereen die het nog niet had begrepen. Zo wilde Wolkers zelf dat hij werd benoemd als beeldhouwer, schilder en schrijver; nadrukkelijk in die volgorde. Dat is een volgorde die omgekeerd is aan hoe zijn lezers hem vaak zagen: de schrijver die ook wat aan andere kunsten was gaan doen. Maar dat beeld klopt beslist niet. Lang voordat er van Wolkers maar een letter in de buurt van een uitgever was beland, studeerde hij al met een beurs een jaar (1957) bij de beroemde beeldhouwer Zadkine in Parijs (bekend van het beeld De verwoeste stad in Rotterdam). Die beurs had hij gekregen omdat zijn talent was opgevallen.

Wat tijdens de uitvaartdienst ook opviel was het feit dat er meelevend gesproken werd tegen Karina, al meer dan 40 jaar de partner van Wolkers, en hun twee zonen Tom en Bob. Maar pijnlijk was het dat veel sprekers voorbijgingen aan het feit dat Jan Wolkers vijf kinderen heeft gekregen. Zijn andere twee zoons waren uiteraard ook aanwezig, zijn dochter is al jong overleden. Voor deze twee middelbare mannen was het misschien wat pijnlijk dat zelfs minister Plasterk, die toch een team van ambtenaren om zich heen heeft om zijn voorwerk te doen, aan hen voorbijging. Warme liefdevolle woorden werden er over Jan Wolkers gesproken door mensen die hem kenden. We mogen dus aannemen dat hij de hartelijke gastheer was die werd geschetst. Dat hij een harde en consequente werker was is ook overduidelijk. Zijn grote productie aan beeldende kunst en zijn vele romans, essays, korte verhalen enz. enz. tonen dat over duidelijk aan. Tot in de laatste week van zijn leven heeft Jan Wolkers bijvoorbeeld nog gewerkt aan het Nationale Dictee 2007. Nog net heeft hij zijn tekst af kunnen krijgen. Karina Wolkers zal deze tekst in zijn plaats voorlezen. Wij zijn allemaal natuurlijk benieuwd naar de inhoud, want van Jan Wolkers wordt geen ‘saaie’ tekst verwachtHet dictee wordt uigezonden op woensdag 19 december op Nederland 1.

Jan Wolkers heeft uiteindelijk bereikt wat hij graag wilde: hij is een schrijver van het volk geworden. In de jaren zeventig soebatte hij met zijn uitgever nog over de verkoopprijzen van zijn boeken. Die moesten laag gehouden worden, zodat ook de vuilnisman ze kon aanschaffen en lezen. Hij was bij zijn dood bij een heel groot deel van de Nederlandse bevolking bekend, van jong tot oud. Kinderen kennen hem van de televisieserie De achtertuin, waar hij de bloemetjes en de bijtjes en alle andere plantjes en diertjes in zijn eigen tuin aan de kinderen liet zien. Volwassenen kennen hem op zijn minst van Turks fruit ‘Naast de bijbel was er maar één boek: Turks fruit van Jan Wolkers’.Joop de Jager, ‘Tranen van woede en ontroering’, Utrechts Nieuwsblad, 09-03-1989. Wel kent men in een deel van de gevallen eigenlijk alleen de film Turks fruit. Een film die heel Nederland zo langzamerhand wel gezien moet hebben. Als best bezochte film ooit in de Nederlandse bioscopen zijn er ruim drie miljoen kaartjes voor aan bioscoopbezoekers verkocht. En dan is deze film ook nog uitgekomen op video en DVD en is een aantal malen voorbijgekomen op de Nederlandse televisie. Voor wie hem nu nóg niet gezien had werd hij zelfs in de nacht na het overlijden van Wolkers nog een keertje uitgezonden.

Naarmate Wolkers ouder werd, werd zijn image van oversekste liefhebber van het goede in het leven, steeds meer dat van een weliswaar markante en vaak over seks sprekende, maar toch vooral lieve en zachte oude man. “Allemachtig wat houd ik van die man”, verzuchtte Hugo Borst, eerder bekend om zijn kritische toon, ooitHugo Borst, Algemeen Dagblad, 10-03-2005.. Maar Wolkers was beslist niet steeds zo aardig tegen en over zijn critici en zijn collega’s. Vooral Jan Cremer, die zelf Wolkers overigens ‘de Willy Alberti van de Nederlandse literatuur’ noemde, moest het vaak ontgelden, maar ook met collega’s als Maarten ’t Hart – die volgens Wolkers reageerde ‘als een oude aftandse geit die aan zijn tepels getrokken wordt’- en Harry Mulish onderhield Wolkers geen warme contacten. Terwijl hij toch met de laatste een portie on-Nederlandse arrogantie - of kunnen we beter spreken van gerechtvaardigd zelfvertrouwen?- gemeen heeft. Zo zegt Wolkers zelf over Turks fruit dat het een meesterwerk is dat de hele Nederlandse literatuur beënvloed heeft.Jan Wolkers, Haagse Post, 03-12-1977.

Turks fruit is volgens veel critici niet het beste wat Wolkers ooit gemaakt heeft, maar het is wel zijn grootste succes. Wolkers en Turks fruit worden vaak in één adem genoemd. Als we bedenken dat deze roman uit 1969 stamt, dan heeft Wolkers op deze roem erg lang moeten en kunnen teren. Het is niet zo dat hij sinds die tijd niets meer gemaakt heeft. Maar daarvoor was een afnemende waardering. Boudewijn Büch merkte op, toen Wolkers de Constantijn Huygensprijs (1982) weigerde (zoals alle prijzen die hij tot dan toe kreeg): ‘Dat Wolkers onlangs met veel kabaal een prijs weigerde getuigt, waarschijnlijk onbedoeld, van een groot inzicht in zijn huidige kwaliteiten’Volgens Wim Zaal, ‘Schrijft u maar gerust: vies, dertig jaar reacties op Jan Wolkers’, Elzevier, 20-10-1990..

Tekenend is het in dit verband dat hij de Busken Huetprijs die hij kreeg voor zijn eerste essaybundel Tarzan in Arles (1991) wel aanvaardt. Maar dan is hij daarmee van het pad van de volksschrijver afgebogen. Ook zijn beeldend werk krijgt zeker veel waardering maar minder van de man en vrouw in de straat. Hoezeer Turks fruit en Wolkers verweven zijn, viel goed te constateren in de dagen na zijn dood. Geen item in een nieuwsbulletin over hem, geen in memoriam, zonder dat ook Turks fruit werd genoemd. Dat de film bij dat beeld een belangrijke rol heeft gespeeld, ook in het leven van Jan Wolkers zelf, zagen we bij de uitvaartdienst. Daar zaten ze tussen de kleine groep genodigden: Gerard Soeteman, Paul Verhoeven, Monique van de Ven en Rutger Hauer, de scenarioschrijver, regisseur en de twee hoofdrolspelers van deze film.

Monique van der Ven is momenteel bezig, als regisseur, met de verfilming van de laatste roman van Wolkers, het boekenweekgeschenk Zomerhitte. Ik durf wel te voorspellen dat die de film Turks fruit niet voorbij zal streven. Zoals Eduard Douwes Dekker de geschiedenis in is gegaan als de schrijver van Max Havelaar en meneer Dick Laan als de schrijver van Pinkeltje zo zal men bij Jan Wolkers allereerst denken aan Turks fruit.

Op de achtergrond horen we Toots Thielemans al inzetten….