Een drietal decennia geleden, toen ik amper een scheetje groot was (nu ben ik minstens vijf scheten groot), hadden mijn ouders de onwrikbare gewoonte om wekelijks Oudenaarde te verlaten en Gent te bezoeken. Voor m’n Pa was het vooral de historiciteit die zijn drang voedde, en m’n Ma had een onmiskenbaar genoegen aan de Veldstraat; Gents grootste winkelstraat. Voor mezelf was het…, tja, een kind leeft gewoon, nietwaar? Toch heeft het zijn sporen nagelaten, want ondertussen ben ik reeds jàren verliefd op Gent. Niet dat een ongecontroleerd gewriemel in mijn broek telkens weer de toon voert, maar toen ik me hier kwam vestigen overviel me eindelijk het ‘thuisgevoel’. Zijn vriendelijke mensen, zijn historiciteit, zijn oprechte betrokkenheid bij cultuur, zijn toffe flikken, en ga zo maar verder, kunnen niet anders dan de ruwste bolster te openen. Chantal, een vriendin van me, heeft trouwens Nederland vaarwel gezegd en is hier komen wonen. Nu loopt ze dagelijks op de Korenmarkt samen met andere Nederlanders te gillen dat ze verliefd zijn op Gent. Een groter prototype voorbeeldallochtonen zal er in de eerste honderd jaar niet zijn, u mag het weten. Het gevaar menig politiek correcte tegen de schenen te schoppen (hoewel dit een héél leuke attractie is) kan ik zonder schroom zeggen dat onze Artelveldestad me heeft duidelijk gemaakt dat ik geen Belg ben zoals jaren gedacht, maar een Vlaming in hart en nieren. Inderdaad! En nu allemaal samen: ‘Ben jij een separatist misschien?’ ‘k Zou het niet weten eigenlijk, maar Europa zou me beter bevallen als elk stukje land of volk een provincie zou zijn met een soeverein bestuur in de verenigde staten; Vlaanderen, Holland, Groningen, Wallonië, Normandië, Andalusië, en ga zo maar verder.

Laat me jullie iets vertellen: Zomer 1978. Het was bij één van onze bezoekjes dat ik op de Vrijdagsmarkt rond het standbeeld van Jacob Van Artevelde aan het spelen was toen er plots een heel oude man met bijhorende grijze baard onderaan de trapjes plaatsnam en bijna onhoorbaar tegen het standbeeld begon te prevelen. Hij lachte en knikte instemmend. Een zevenjarige dreumes zal iets onbegrijpelijks nooit zomaar met de hand wegwuiven, en daarom rende ik naar het iets verder gelegen terrasje waar m’n ouders de warmte van zich afdronken. Mijn vraag toverde een grote glimlach teweeg waarbij een geheel volwassen antwoord een evidentie bleek. Naar het schijnt was de man ‘een beetje ziekjes’ want standbeelden konden immers niet praten. Teleurgesteld keerde ik naar Jacob terug en nam plaats naast de nog steeds in gesprek zijnde man. Mijn blik dwaalde beurtelings van de grijsaard naar Jacob en terug. Hij groette me glimlachend en bleef me zonder iets te zeggen aankijken. Ik staarde terug, maar een kind zal er geen zijn als het bij verwondering geen vragen stelt. Hij schaterde het uit en beweerde dat hij nog heel gezond was. Waarom hij dan tegen een standbeeld praatte? Hij keek naar Jacob, vroeg of het OK was, bedankt hem, en begon te vertellen:

‘Weet je, bijna niemand is hiervan op de hoogte, maar elk jaar nadat de ‘Gentsche Fieste’ voorbij zijn, en honderdduizenden toeristen terug huiswaarts keren, gebeurt er iets dat, mocht je het vertellen iedereen je gek zou verklaren.’
Ik keek hem met wijd opengesperde ogen aan.
‘Waarom?’
‘Omdat niemand weet dat het kan, en omdat men Jacob in een zothuis zou opsluiten mocht hij zeggen dé Van Artevelde te zijn!’
‘Waarom?’
‘Omdat de mensen zot zijn!’
‘En waarom zitten zij dan niet in een zothuis?’
‘Omdat het alleen maar normale mensen zijn die in een zothuis zitten!’
‘Waarom is het dan een zothuis?’
‘Omdat zot zijn niet zeer doet, en normaal zijn wel!’
‘Wat gebeurt er dan wel dat de zotten denken dat mensen die het vertellen zouden denken dat ze gek zijn?’
‘Wel, als elk jaar na het feesten de stad weer leegloopt, en de grote mensen samen met de kleintjes na de fabeltjeskrant hun bed induiken is het net alsof de Vrijdagsmarkt iedereen heeft opgeslokt. En dan, bij het eerste grote onweer dat de stad teistert, spelen bliksem en donder een spelletje. De lichtflits stelt z’n vragen, en het gerommel geeft zijn antwoord. Maar omdat ze nooit willen luisteren als de zon les geeft denken ze het altijd beter te weten’.
‘Waarom is rood warmer dan blauw?’
‘Simpel, omdat bruin groener is dan oranje!’
‘Drukken elfjes in het bos?’
‘Natuurlijk niet, daar staan immers geen wc’s!’
‘Waarom staat Jacob afgebeeld met opgeheven arm?’
‘Omdat hij wil voelen wanneer het begint te regenen!’
‘Nee, omdat hij staat te wachten tot er iemand begrijpt dat hij zijn hand uitsteekt om van zijn sokkel geholpen te worden!’
‘Nee, de regen!’
‘Nee…’

De oude man plaatste de toppen van zijn vingers op mijn schouder en leek zelf in de ban van het verhaal. ‘En omdat ze telkens slaande ruzie krijgen doen ze iets wat normaal nooit gebeurt. De donder springt op de rug van de bliksem en samen vliegen ze naar het standbeeld van Jacob. Enkel dan, enkel als ze samen op het standbeeld belanden, zorgt de bliksem er met zijn licht en elektriciteit voor dat Jacob levend wordt, en geeft de rommel hem de mogelijkheid tot nadenken. Daarom is het zo dat hij elk jaar telkens één dag levend wordt en kan praten met kinderen, of mensen die nog steeds het kind in zich koesteren.’

Daar ik als klein scheetje nog niet helemaal begreep wat de lieve man allemaal bedoelde kon ik alleen maar geloven in het voor mij toen zo ongelofelijke verhaal. Was dit het dat de basis legde voor mijn fascinatie in onze wonderbare stad? Zekerheid zal er nooit zijn, maar jaren later spookte de oude man en zijn verhaaltje nog steeds in mijn hoofd. Toen Gent m’n vaste verblijfplaats werd intrigeerde het me of de man nog steeds in leven was en dus begon ik een speurtocht die uitmondde in een gebeurtenis die me heden ten dage nog steeds met ongeloof bestookt, want wat er gebeurde tart elke verbeelding…

Vervolg bij de volgende uitgave: Het Gesprek