Soms lees ik een recensie over een film en vraag ik me af of de recensent en ik wel dezelfde film gezien hebben. Deze ervaring had ik na het lezen van ‘Alice verliest haar onschuld’ door Kees Driessen in Vrij Nederland van 20 maart 2010, over de Disneyfilm Alice in Wonderland van regisseur Tim Burton. Een reactie:

Alice in Wonderland van Tim Burton is een vervolg op de boeken Alice’s Adventures in Wonderland (1865) en Through the Looking-Glass and What Alice Found There (1871) van Lewis Carroll. In dat laatste boek is Alice 7½ jaar oud. In Burtons film is Alice inmiddels twintig jaar en staat ze op de rand van volwassenheid. Tijdens een tuinfeest zal ze ten huwelijk worden gevraagd door een ziekelijke lord en zal ze, als ze zijn vrouw wordt, goed voor hem moeten zorgen. Alice is blijkbaar nog niet toe aan deze verantwoordelijkheid, want vooralsnog is ze meer geïnteresseerd in de White Rabbit, die ze door de struiken ziet rennen. Ze volgt het konijn en belandt na dertien jaar afwezigheid in Underland (= Wonderland)’. De White Rabbit heeft Alice teruggehaald om een missie te volbrengen. Op een papierrol is verbeeld hoe een jonge vrouw (Alice?) het monster van de Red Queen verslaat, zodat de White Queen de kroon krijgt en Underland kan regeren. Maar de wezens die we herkennen uit de twee boeken van Lewis Carroll vragen zich af of ze wel de goede Alice is. Ook Alice zelf twijfelt hieraan. Zou ze een levend wezen, ook al is het een monster, kunnen doden? Is ze in staat om een dergelijke missie te volbrengen? Uiteindelijk lukt het haar met behulp van het magische zwaard het monster te verslaan. De verleiding is groot voor Alice om in Underland te blijven, de Mad Hatter (Johnny Depp) is een beetje verliefd op haar. Maar Alice keert terug naar de echte wereld om te vertellen dat ze niet zal trouwen met de lord. Ze weigert de geijkte keuze voor het huwelijk te maken en kiest voor het avontuur. Ze gaat, in de voetsporen van haar overleden vader, op handelsreis naar China.

Volgens Kees Driessen zou Lewis Carroll ‘gegruwd hebben’ van Tim Burtons Alice. Burton zou niets heel laten van de boeken van Carroll: ‘Hij heeft systematisch de essentie van Alice in Wonderland onderuitgehaald: het absurdisme, de onlogica en de ironie van Carrolls klassieker, diens afkeer van moralisme, de droomachtige sfeer en de lofzang op de naÏeve onschuld van jonge meisjes; Burton heeft het allemaal om zeep geholpen.’ Hij heeft, volgens Driessen, het boek teruggebracht tot ‘het hollywoodcliché van de zoektocht naar haar ‘ware ik’. Zou het?

Ik acht Tim Burton te hoog om hem te verdenken van dit soort concessies aan Disney (=Hollywood). Ik zie geen Alice die op zoek is naar haar ware ik, ik zie een Alice die beland is in dezelfde droomwereld als vroeger, met dezelfde figuren en met verwijzingen naar de boeken van Carroll, maar die te maken krijgt met andere problemen, uitdagingen en raadsels. Volgens mij maakt Driessen de fout de film te vergelijken met de boeken van Carroll. Burton maakte immers een vervolg daarop, geen zuivere boekverfilming. Alice is geen kind meer. Ze staat op het punt de saaie wereld van een getrouwde vrouw binnen te treden, maar ze wil deze grens (nog) niet over. Ze vlucht ervan weg door de fantasiewereld van Underland te betreden, net als toen ze nog een kind was. In die zin volgt Burton de strekking van de boeken van Carroll:

The problems Alice confronts, for all their seeming reality, are the stuff of fantasy, but the fantasy may be merely a screen for banal fears and anxieties the adult world generates: how to put on shoes when your feet are too far off; how to get into a door that is too small; how to reach a golden key; how to get out of a pool of one’s own tears? In this sense the nonsensical obstacles of childhood, the things known as fantasies, become the more reasonable problems of adulthood, but they remain problems to be solved nonetheless. If the problems we have never go away and are in some sense insoluble – that is, unforgettable – what moral stories might we tell as consolation? One of the things the adult imagines is, of course, an adulthood that never quite arrived to take the place of Wonderland.Tan Lin, ‘Introduction’, in: Alice’s Adventures in Wonderland and Through the Looking-Glass and What Alice Found There, Barnes & Noble Classices New York 2003, p.xxxii

De problemen die Alice krijgt voorgeschoteld in Wonderland: hoe trek je schoenen aan als je voeten te ver weg zijn, hoe kom je door een deur die te klein is, et cetera; de missie die Alice krijgt in Underland – het monster verslaan – zie ik als metaforen voor hetgeen haar in haar wereld van nu te doen staat: het hele gezelschap op het tuinfeest weerstaan en ten overstaan van al die mensen de hand van de lord weigeren. De wereld van een getrouwde vrouw kan immers de plaats van Wonderland niet innemen? De film heeft mij, mede door de prachtige vormgeving, de ingenieuze special effects en de humor, zeer vermaakt.

Op de aftiteling worden Linda Woolverton (screenplay) en Lewis Carroll (boeken) genoemd.