Van 8 december 2007 t/m 31 augustus 2008 (einddatum is nog niet definitief). loopt in het Utrechtse Centraal Museum de tentoonstelling SCRIPT: Mode en interieur, van salon tot house.

Op een relatief klein tentoonstellingsoppervlak worden enkele markante momenten uit de mode –, interieur – en filmgeschiedenis met elkaar verbonden. Meubelen en mode uit de collectie van het museum worden in een aantal filmische settings getoond.
Trends in kleuren, vormen en productiemethoden zijn in de mode en het interieur van een bepaalde tijd vaak aan elkaar gerelateerd. Films en ook games initiëren of versterken dit gegeven. Voor de tentoonstelling SCRIPT zijn filmsets gebouwd die laten zien dat de geschiedenis van mode en interieurs geen afgesloten hoofdstuk is, maar steeds weer geactualiseerd wordt door vormgevers, modeontwerpers, filmers, schrijvers en publiek samen. Heden, verleden en toekomst lopen bij voortduring in elkaar over, zo wordt een aantal malen benadrukt. De tekst bij een van de settings verzekert ons dan ook: geschiedenis is schijn. Sommige vormen zijn nooit modern geweest, en alles wat ooit is geweest zien we wel weer ergens terug. Onze wereld is vaak een schijnwereld. En uiteindelijk is de film het equivalent van die opgehouden schijn.

Danszaal
Op weg naar de tentoonstelling SCRIPT maken we in de gangen van het Centraal Museum al kennis met de films die op de settings worden verbeeld; televisieschermen vertonen ze in de vitrines die daar zijn opgesteld. Er zal wel een reden voor zijn waarom die schermen niet bij de desbetreffende filmsettings zijn geplaatst. Halverwege de trap komt de muziek je al tegemoet. Eenmaal boven ontwaren we daar een dansvloer met poppen in een uitgaansoutfit, gebaseerd op een feestscène uit de film Basic Instinct van Paul Verhoeven. Op de zijwanden van de donkere zaal zijn gotische kerkramen geprojecteerd. Maar in deze ‘kerk’ wordt niet meer gebeden, maar gedanst. Nieuwe goden worden aanbeden waar de oude kennelijk voor veel jongeren niet meer voldoen. Het is fascinerend en confronterend tegelijk.

Hoofdpersoon
Het algemene beeld van een museumtentoonstelling is dat van een statische zaal, waar je op gepaste afstand moet blijven en waar je vooral niets mag aanraken. Bij SCRIPT echter is het niet in alle gevallen verboden om dichtbij te komen, integendeel, in een paar sets word je zelfs uitgenodigd om even deel te nemen aan het verhaal van de setting. Even zelf de hoofdpersoon worden, dat klinkt verleidelijk. De begeleidende tekst luidt dan ook: Stap in de filmsetting en word filmster! Al was het maar even, om een foto te kunnen maken. En zo creëren we hier onze eigen schijnwereld.

Literatuur
Basis voor dit alles zijn een aantal verfilmingen van bekende literaire werken, zoals Les Liaisons dangereuses (Pierre Choderlos de Laclos,1782), Stephen Frears verfilmde dit werk in 1988, Sense and Sensibility (Jane Austen, 1795), verfilmd door Ang Lee in 1995, en The Age of Innocence (Edith Wharton, 1920) waarvan Martin Scorsese in 1993 een film maakte, om er maar enkele te noemen. De meubels en mode in de films die als uitgangspunt dienen voor de inrichting van SCRIPT verbeelden enkele belangrijke cultuurhistorische ontwikkelingen. In Sense and Sensibility weerspiegelen interieur en kleding de verheerlijking van het ongecompliceerde buitenleven versus de verdorven stad.

Klassiekers
Men relateert echter niet alleen aan recente films, ook klassiekers als Young Mr. Lincoln, geregisseerd door John Ford in 1939, en Man met de camera, een intrigerende film uit 1929, komen aan bod. Van de laatste film zijn in set 5, op het verdiepingsgedeelte van de tentoonstellingsruimte, mooie fragmenten te zien. Zo zien we dat de rijtoer van enkele dames in een open koets, wordt gefilmd door een cameraman die balanceert op de rand van een auto, die ernaast rijdt. Een ander shot laat de monotone, rappe handelingen van een jonge fabrieksarbeidster zien. Je kunt je toch nauwelijks voorstellen dat zij daar met zoveel plezier werkt als de film doet voorkomen. Ook dit lijkt me een vorm van het ophouden van schijn. De vrijheid, ook een geliefd filmthema, is bij deze fabrieksarbeidster in elk geval ver te zoeken.

Utrecht
De film Man met de camera wordt vertoond als het cinematografische equivalent van het beroemde Rietveld- Schröderhuis van Gerrit Rietveld uit 1924, zo vermeldt de tentoonstellingstekst. Het Utrechtse witte -rationalistische- stijlhuis staat op de werelderfgoedlijst van de UNESCO en lokt jaarlijks vele buitenlandse architectuurstudenten naar de stad. Op de set van Young Mr.Lincoln, de verfilming van het leven van de jonge advocaat Abraham Lincoln (1809-1865) hangt een schilderij uit de Utrechtse stadsgeschiedenis. De Patriotten waren ontevreden burgers, die zich verzetten tegen het corrupte bewind van stadhouder Willem V. Zij grepen de macht. De eedaflegging van de gekozen vroedschap, die erop volgde, is hier verbeeld. Zo wordt ook hier de stad Utrecht onopvallend de set ingetrokken.

Audiotour
Bovengenoemde details maken de tentoonstelling mijns inziens wel interessanter. Maar het betekent ook dat de toeschouwer de moeite moet nemen om met aandacht te kijken, want deze manier van presenteren kan ook verwarrend werken. Ook al is de tentoonstelling qua oppervlakte niet zo groot, toch kost het enige tijd om goed te kijken en vervolgens te begrijpen wat een en ander met elkaar te maken heeft. Goed gevonden is in dit verband de audiotour, die nu eens niet op een apparaat in het museum wordt verstrekt, maar die te downloaden is van internet. De tour is ingesproken door de samensteller en directeur van het Centraal Museum, Pauline Terreehorst. Zelf zegt zij erover: “Ik leid de bezoeker als het ware langs de diverse stukken en opstellingen en geef daarbij uitleg en toelichting”. Het aardige ervan is dat de tour op deze manier al van te voren afgeluisterd kan worden, in de trein op weg naar het museum bijvoorbeeld. Het tempo is vlot, en prettig om naar te luisteren, maar omdat Pauline een doorlopend verhaal vertelt, wordt niet altijd meteen duidelijk bij welke filmset ze is beland. Ook is het tempo wellicht net wat te snel voor oudere bezoekers Zo rap zijn zij bij set 5, het Rietveld gedeelte, de trap niet op – en afgelopen. Gelukkig zit er op de meeste MP3 spelers een pauzeknop. Bovendien heeft Terreehorst delen van de tekst van de tentoonstelling in haar audiotour verwerkt dus ook die valt nog te raadplegen. Al met al laat ik mij graag op deze manier rondleiden.

Filmster
Als ik aan het einde van de tentoonstelling ben wordt het ineens druk in het museum. Een groep studenten vult, vol rumoer en vrolijkheid, de ruimte. Enkele jonge vrouwen nemen onmiddellijk bezit van een setting en schieten in de rol van filmdiva. Ze doen het met verve en verbeelden zo ongewild een kreet uit de flyer van deze tentoonstelling: Iedereen een filmster!

Centraal Museum Utrecht. SCRIPT: Mode en interieur, van salon tot house.
8 dec. 2007 – 31 aug. 2008. (Einddatum is nog onder voorbehoud)